Ana sayfa IŞIĞIN GÖR DEDİĞİ Dolma mı? Tükenmez mi?

Dolma mı? Tükenmez mi?

209
0

Dolma kalemlerin pabucunu dama attıran tükenmez ka­lemler hayatımızın önemli yazı araçlarından biri hâlini almıştır. Her ne kadar adı gibi tükenmez olmasalar da tüken­mez kalemlere “tükenmez” denmesinin nedeni, onlarla yakla­şık iki-üç kilometre uzunluğunda bir çizgi çizilebilmesidir. Bu kalemlerin dolma kalemlere göre üstünlükleri şöyledir:

Doldurmak için mürekkep şişesine ihtiyaç yoktur. Tü­kenmez kalemin mürekkebi kendisine uzun süre yeter.

Mürekkebi bittiğinde yeni bir tüp takarsınız olur biter.

Az bir sürtünmeyle daha çabuk hareket eder ve kolay yazılır.

Basınç değişikliklerinden etkilenmediği için uçak yolcu­luklarında kullanılabilir.

Mürekkep, uca sürekli ve düzgün olarak geldiğinden dol­gun, temiz ve lekesiz bir yazı imkânı tanır.

Tükenmez kalemin ilk modeli 1880’li yıllarda ortaya ç^ Amerikalı derici John Loud hayvan derilerini işaretlemek iÇjn yuvarlak top uçlu bir kalem yapıp bunun patentini aldı. Yalni/ bu modelin üretimi o zamanlar gerçekleşmedi; çünkü o y^. rın teknik imkânları seri şekilde imalata elverişli değildi, aym zamanda hem uzun süre dayanabilecek hem de çıkış deliğini tıkamayacak yoğunlukta bir mürekkep de yoktu.

Yaklaşık 50 yıl sonra, 1938 yılında, Macar heykeltıraş ve ga­zeteci Lasalo Biro kalemin daha gelişmiş bir modelini tasarladı. Biro, o yıllarda Budapeşte’de hükümet tarafından finanse edi­len bir dergi çıkarıyordu. Bir gün, derginin basıldığı matbaaya gittiğinde çabuk kuruyan mürekkeplerin sağlayacağı yararlan düşündü ve ilk tükenmez kalem prototipini geliştirdi. Biro, bu keşfi üzerinde daha çok çalışmak istiyordu; ama ülkesinde Nazi baskılarının tırmanması sonucu Paris’e kaçtı. Oradan da 1940 yılında Arjantin’e gitti.

Lasalo Biro, tükenmez kalemi bir türlü kafasından çıkara- mıyordu. En sonunda çalışmalarının sonucunu aldı ve 10 Ha­ziran 1943’te “mürekkep damlatmayan” bir kalemin patentini kendi adına tescil ettirdi. O sırada Henry Martin adında bir İn­giliz, hükümeti adına bazı çalışmalar yapmak üzere Arjantin’e gelmişti. Martin, bir rastlantı sonucu Biro ile karşılaştı ve bulu­şuna hayran kaldı; çünkü büyük yüksekliklerde çeşitli hesaplar yapmak zorunda kalan havacıların dolma kalem kullanırken ne denli sıkıntılarla karşı karşıya kaldıklarını biliyordu. Bu yeni kalem, sıkıntıların sonu demekti; çünkü çeşitli yüksekliklerde hava basıncının değişiminden etkilenmesi söz konusu değildi. Derhâl kalemin İngiltere haklarını satın aldı ve Reading yakın­larındaki terk edilmiş bir hangarda İngiliz Hava Kuvvetleri için tükenmez kalem yapmaya başladı. Yanında çalışan 17 kız, ilk bir yıl içinde otuz bin kalem üretmeyi başardı ve bunların hepsi satıldı. Bıro patenti altında halka satışı yapılan ilk tükenmez kalemler* 1945 yılı başlarında Buenos Aires’te Eterpen şirketi tarafından piyasaya çıkarıldı. Bir Birleşik Amerikalı iş adamı da bu büyük buluşun ABD ye aktarılması için faaliyete girişti. “Su altında yazabilen ilk kalem” olarak reklam edilen tükenmezler, ABD’de umulanın da ötesinde ilgi gördü. 29 Ekim 1945 günü New Yorkta Gimbels mağazalarında tanesi 12,5 dolardan satı­şa çıkarıldı ve akşama kadar tam on bin adet satıldı.

Tükenmez kalem mürekkep dolu bir tüple (genellikle ince plastik bir tüp) bunun ucuna monte edilmiş bilyeden oluşur. Bilye, kalemin ucundaki sokete sıkıca oturmuştur. Bilye sadece kâğıdın üstüne akacak kadar mürekkebin akmasına izin verir.

Tükenmez kalem kâğıt üstünde hareket ettikçe bilye yuvası içinde döner. Bu dönmeyle tüpten aldığı mürekkebi kâğıdın üstüne taşır. Böylelikle istediğimizi yazmış ya da çizmiş oluruz. Tükenmez kalemin mürekkebi, dolma kalem mürekkebinden farklıdır. Daha kıvamlı bir mürekkep olup boyama gücünü artırıcı, kayganlaştırıcı, koyulanına ve kurutucu maddelerle takviye edilmiştir.