Ana sayfa IŞIĞIN GÖR DEDİĞİ Türbülans nedir?

Türbülans nedir?

198
0

Türbülans kavramına yakın zamanlara kadar genelde uçak konulu filmlerde rastlanırdı. Günümüzde hava yolu taşımacılığının önemli ölçüde artmasıyla bu olayı bire­bir yaşayan insanlar çoğalmış ve toplumda sıkça duyulmaya başlanmıştır. Ancak bu kavram sadece uçakla ilgili değildir, bilim dünyasında yapılan pek çok araştırma ve incelemede oldukça sık kullanılmaktadır. Peki, türbülans nedir, nasıl meydana gelmektedir?

Türbülansın diğer bir adı ise çalkantıdır. Bilim alanında akış rejimi olarak gösterilen çalkantı, sıvı veya gaz hâlindeki maddelerin hareket eğilimi içlerindeki düzensizliğe denilmek­tedir. Modern bakış açısıyla her ölçek düzeyinde ortaya çı­kan düzensizlik olarak tanımlanır. Uçaklarda meydana gelen türbülans ise beklenen şiddetinden farklı bir şekilde ve beklenmeyen yönlerden aralıklarla gelen rüzgarların neden olduğu şiddetli yapılardaki hava akımı olarak tanımlanabilmektedir.

Türbülans pek çok fizikçi tarafından ele alınmış ancak geçerli bir çözüm bulunamamış problemlerden biridir. Problemin çözümü için çalışan bilim insanları, bu konuyla bağlantılı olan akışkanları inceleyerek onlara ait temci problem­leri çözmüş ve akışkanlar dinamiğinin temellerini kurmuş olsa da türbülans hakkında pek bir gelişme kaydedememiştir. Hatta bilim uzun süre türbülans üzerinde çalışmayı reddet­miş, türbülansı daha çok bir mühendislik problemi olarak görmüştür. Bazı bilim insanlarının istenmeyen etki olarak da tanımladığı türbülans problemine çözüm bulunamayınca bu alandaki araştırmaların büyük bir yüzdesi, türbülansın şid­detli etkisinden korunmaya yönelik olmuştur. Ve uçakların aerodinamik yapıları türbülansa uygun hâle getirilerek gü­venli bir yolculuk garantilenmeye çalışılmıştır.

Gökyüzündeki doğal türbülans çoğunlukla bulut içlerinde, açık deniz üzerlerinde ve denizle yüksek rakımlı kara geçişle­rindeki ısı farkları nedeniyle oluşur. Aşırı yoğunluklu olmayan bulut içlerindeki türbülanslar uçakta sadece bir kara aracının engebeli arazide yol alması gibi küçük sarsıntılara neden olur. Kara ve deniz geçişlerinde oluşan hava akımları bazen şiddetli olabilir. Asıl tehlike ise açık havada, çoğunlukla deniz üzerinde ve bazen de hiç beklenmedik bölgelerde meydana gelir.

Türbülans hava boşluğu olarak da adlandırılmaktadır ancak bu ifade yanlıştır. Çünkü hava gibi gazlarda boşluk meydana gelmesi mümkün değildir.  Hava boşluğu olarak tarif edilen ve uçağın bir anda irtifa kaybetmesine neden olan bulutsu havada oluşan ve pilot tarafından önceden görüleme­yen açık hava türbülansıdır. Genelde radarlarla tespit edilen türbülansa dair en önemli ipucu, aynı rotada daha önce uçan uçaklardan alman bilgi, meteoroloji uzmanlarının hazırladığı tahmin raporları ve yine pilotlar tarafından hazırlanan rapor­lardır. Ancak açık havadaki türbülanslar hava bulutlu olmadı­ğı için radarda görülmez. Bu türbülans türü dışında durgun denizde yol alan büyük gemilerin oluşturduğu dalgalara ben­zeyen suni türbülanslar da vardır. Genellikle büyük gövdeli uçakların arkasında oluşan ve birkaç kilometre boyunca his­sedilen bu suni türbülanslar, aynı rotada seyreden daha küçük gövdeli uçaklar için beklenmeyen etkiler yapabilmektedir.

Modern uçaklar her türlü kötü hava şartlarına dayanacak şekilde üretilir. Büyük gövdeli bir uçağın kanatlan şiddetli türbülanslarda metrelerce esneyebilmektedir; gövde ise yıldırım çarpması, yağmur ve basınç farklılıkları gibi dış etkenlerden korunabilmektedir. Şiddetli türbülans nedeniyle bugüne ka­dar düşmüş uçak bulunmamakla birlikte havacılık notlar, kemeri bağlı olmadığı için ciddi yaralanmaların yaşandığı olaylarla doludur. Bu nedenle yolcuların koltuklarında bu­lundukları tüm zamanlarda ikaz ışıklarına bakmaksızın ke­merlerini bağlı tutmaları çok önemlidir.