Ana sayfa IŞIĞIN GÖR DEDİĞİ Bir doğal güzellik: Niagara Şelalesi

Bir doğal güzellik: Niagara Şelalesi

156
0

Niagara Şelalesi Kuzey Amerika’nın doğusunda, ABD ile Kanada sınırı arasında yer almaktadır. Peki bu şelale nasıl oluşmuştur?

Marilyn Monroe’nun başrolünü oynadığı Niagara filmiyle dünya çapında bir üne kavuşan bu şelale, Amerika kıtasının en görkemli doğa güzelliklerinden biridir. Niagara nehri üzerinde Amerika’yla Kanada sınırında yer alır ve dünyanın en büyük dokuzuncu şelalelerinden biri olarak kabul edilir. Aslında üç büyük şelaleden oluşur. Horseshoe (At nalı Şelalesi) bunların en büyükleridir. American Faik (Ame­rikan Şelalesi) ve Bridal Veils Fail (Gelin Duvakları Şelalesi) diğer iki küçük şelalelerdir.

Aynı zamanda Kuzey Amerika’nın en büyük şelalesi olan Niagara’dan yarım dakikada 168.000 m3 su akar. On iki bin yaşında olduğu tespit edilen Niagara, bilim insanlarına göre genç bir şelaledir.

Son buzul çağında buzlarla kaplı olan bu bölgede, buzulların erimesi büyük göller olmuştur ve bunlardan akan suların meydana Li Niagara Şelalesi, geçen yıllarla birlikte düştüğü kayalıları aşındırarak ilk yatandan 11 kilometre geriye gitmişti,

Şelalenin çevresi. Niagara Şelaleleri Parkıdır ve kardeş şe­hirler olan Niagara Falls-Ontario ve Niagara Falls-New York tarafından doğal koruma altındadır. Niagara isminin yerli dilindeki ‘Onguiaahra’ (düz) kelimesinden geldiği sanılmak­tadır. Nehir çevresindeki NikolaTesla tarafından yapılan bir­kaç hidroelektrik santrali, hem ABD hem Kanada için elekt­rik üretmektedir. Şelale çevresinde yapılabilecek aktiviteler. Niagara Parkı’ndan büyük şelaleyi ve havaya uçan suların oluşturduğu muhteşem gökkuşağını izlemek, şelalenin altına kadar ilerleyen bot gezilerine katılmak, ortası sınır kabul edi­len Rainbow köprüsünden diğer ülkeye geçmektir. Şelalenin Kanada tarafı Amerika tarafına nazaran daha gelişmiştir.

1932 yılında tamamen donarak buz olan Nigara Şelalesi’ni ilginç kılan en önemliği özelliği dünyada ters akan tek şelale olmasıdır. Ters akmadan kastedilen suların dökülürken taş­lara çarparak geriye dönmesidir yani şelalenin suyu taşlara çarparak geri gelir. Bu da dünyada eşi benzeri görülmemiş bir durumdur. Dünyanın en çok turist çeken şelalesi olan Niagara’nın yüksekliği ise 51 metre civarındadır.

Venezuella’daki Angcl Şelalesi 979 metre yükseklikle dünyanın en büyük şelalesi olarak kabul edilir.

948 metreyle Güney Afrika’daki Tugela Şelalesi, üçüncü sırayı 762 metreyle Zimbabve’deki Mitarazi Şelalesi almaktadır. Türkiye’nin en büyük şelalesiyse Kayseri deki Kapuzbaşı’dır Şelale aynı zamanda irtifa akışı ve debisi itibariyle dünyan en büyük şelaleleri arasında yer almaktadır. Erzurum’daki Tortum Şelalesi ikinci, Antalya’daki Düden ve Manavgat şelaleleri ise üçüncü sıradadır.

Şelale oluşumunun çeşitli yolları vardır. Genelde nehrin geçtiği sert zeminden birdenbire yumuşak bir zeminle kar­şılaşması ve suyun kuvvetiyle orayı zamanla oyarak düşeceği yüksekliğini arttırması sonucu oluşur. Nehirlerin yataklarındaki arazi yükseklik farkı, şelale oluşumunda etkilidir. Şelale­ler genelde üç değişik arazi yapısına sahip bölgelerde toplan­mıştır; (1) yüksek platoların kıyı kesimlerinde, (2) karaların iç bölümlerinde yer alan kristalli kayalarla kıyı bölgelerinde yer alan zayıf tortul kayalıkların arasında ve (3) buzulların et­kisinde kalmış yüksek dağlık bölgelerde. Meydana geliş süre­lerine bakılarak da üç ana grupta toplanırlar. İlk gruptakiler akarsu yataklarının kırılma, buzullaşma veya başka nedenlerle değişikliğe uğramasıyla oluşur. İkincisi, farklı aşınma süresi sonunda, üçüncüsüyse akarsu yatağı oluşurken meydana gelir.