Ana sayfa IŞIĞIN GÖR DEDİĞİ Usta mimarlar: arılar

Usta mimarlar: arılar

346
0

Usta mimarlar olarak bilinen arılar peteklerini yaparken özellikle altıgen şeklinde yaparlar. Neden altıgen şeklinde yaptıklarını merak ediyorsanız, cevabı yazımızda!

Birçok özellikleriyle hayranlık uyandıran balarıları, inşa ettikleri altıgen petekleriyle aynı zamanda doğa­nın usta mimarları olarak kabul edilirler. Galilo Galilei ve Jo- hannes Kepler başta olmak üzere bilim insanları yıllar yılı bal peteklerindeki açısal mükemmelliğe hayretle bakmış ancak hiçbiri mekanizmayı açıklayamamıştır. Peki, arıların neden sekizgen veya beşgen gibi geometrik şekillerde petekler değil de özellikle altıgen petekler inşa ettiğini hiç düşündünüz mü?

Matematikçilerin yaptıkları araştırmalara göre, bir alanın kullanımı için en uygun geometrik şekil altıgen  hücre, en çok miktarda bal depolarken inşası için balmumu gerektiren şekildir. Yani arı, olabilecek  kullanmaktadır. Bütün bir petekteki altıgenler farklı anlar tarafından eşit boyutlarda yapılır. Böylece petekte hiç boş yer kalmaz.

Bu müthiş matematik düzen, diğer geometrik şekillerle mümkün olmayacaktı. Örneğin beşgen, sekizgen ya da daire gibi şekillerde bitişik gözler arasında boşluklar kalacağı için arılar hem daha çok çalışmak hem de daha fazla balmumu harcayarak bu boşlukları doldurmak zorunda kalacaklardı. Boşluk kalmaması için üçgen ya da kare şeklinde de yapıla­bilirdi ama altıgenin bir başka özelliği daha vardır; alanları aynı olan bu şekillerden toplam kenar uzunluğu en az olanı­dır. Dolayısıyla aynı miktarda balmumuyla daha çok altıgen odacığın kenarı çevrilebilir.

Bir petek ortadan ikiye bölünecek olunursa son derece il­ginç bir görüntüyle karşılaşılır. Peteğin bir ara duvarı vardır. Bu ara duvar da diğer kısımlar gibi balmumundan yapılmış­tır ve her iki tarafa doğru sıralanmış olan hücrelerin ortak zeminini oluşturur. Hücrelerin zemini düz değildir. Biri di­ğerine uygun olacak şekilde çukurdur. Karşılıklı hücrelerdeki bu çukurlar, yer kazanmak amacıyla birbirlerinin içine doğ­ru sokulmuştur. Yan duvarlar, hücrelerin ara duvara nazaran aşağıya doğru hafifçe eğimli durabilmelerini sağlayacak şekil­de bir yapıya sahiptir. İşte bu eğim, dolu hücrelerden balın akmamasını sağlar.

Arı peteklerinin temel inşaat malzemesi balmumudur. Bu malzemenin salgılanması için en önemli unsur ise sıcaklıktır- Bu nedenle işçi arılar peteğin inşasına başladıklarında önce bir peteğin inşasında kullanılan yöntem ise çok şaşırtıcıdır, dar petek inşaatına iki-üç ayrı yerden başlarlar ve aynı anda iki-üç dizi şeklinde peteği örerler. Yani çok sayıda arı, değişik Merden başlayarak, aynı ölçülerde altıgenler yapıp bunları birbirine ekleyerek peteği örer ve en sonunda ortada bulu­şurlar. Altıgenlerin birleşme yerleri o kadar ustaca yapılmıştır ki görünürde sonradan eklendiklerine dair hiçbir iz yoktur. Bunun yanı sıra her bir altıgenin derinliği üç santimetre, du­var kalınlığı ise milimetrenin yüzde beşi kadardır. Bu kadar ince duvar kalınlığına rağmen petekler altıgen yapı nedeniyle büyük bir direnç kazanırlar ve arıların depoladıkları kilolarca balı rahatlıkla taşıyabilirler.

‘ Birkaç haftalık kısa bir yaşam süresi olan halanları sırayla bir işten diğerine geçerek kovandaki tüm işleri yaparlar. Yav­ru bakımından petek inşasına, besin bulmadan bal üretimine kadar her işi başarırlar. Bu şaşırtıcı işleri başaran bir baları­mın sinir sisteminde 7000 dolayında sinir hücresi bulunu, Oysa bir insanın sinir hücreleri sayısı bunun 2 milyon katıdır. Buna karşılık balansı, insanları hayrete düşüren pek çok ışı sursuzca yapabilir örneğin, taşıdığa çiçek tozunun ağırlığı­mı veya uçuş sırasında kat ettiği mesafeyi hesaplayabilir.