Ana sayfa IŞIĞIN GÖR DEDİĞİ Ay’da Deprem Olur Mu?

Ay’da Deprem Olur Mu?

256
0

Bugün size “Hiç Merak Ettiniz Mi “köşemizde ayda deprem olur mu anlatacağım .

Yaklaşık 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar Ay’da deprem olup olmadığı bilim adamlarınca bir merak konusuy­du. Yaygın kanı ise bu büyüleyici uydumuzda dünyada olduğu gibi depremlerin gerçekleşmediğine dairdi. Çünkü Dünya ve Ay aynı kızgın kütleden kopmuş olsa da Ay’ın kütlesi Dünyaya oranla küçük olduğundan tamamen soğuyup katılaşmıştı.

Ancak bilim adamları araştırmaya devam etti ve sonun­da Ay’da deprem olduğunu bilimsel olarak açıkladılar. Bi­limsel kanıtlar ise Apollo projesiyle edinildi. Apollo projesi Nasa tarafından gerçekleştirilen insanlı Ay yolculuğu proje­sinin adıdır. Apollo Projesinin en büyük başarısını Apollo 11 gerçekleştirdi. 16 Temmuz 1969’da Cape Kennedy uzay üssünden fırlatılan Apollo 11’in içindeki astronotlardan Neil  21 Temmuz’da sabah saatlerinde Ay’a ayak bastılar.

14 Kasım 1969’da fırlatılan Apollo 12 ile 19 Kasım’da Aya ıkına kez insan indirme başarısı sağlandı. Apollo 13, Ay yolundayken bir patlama geçirdi ve aracın büyük bölümü parçalandı. Astronotlar güçlükle Dünyaya geri dönebildiler ve böylece bir felaket atlatılmış oldu. Apollo 15 astronotla­rı, uzay aracıyla birlikte götürülen Ay Taşıtıyla Ay yüzeyinde dolaşarak geniş ölçüde örnek topladılar. Apollo 16, yaklaşık 100 kg ağırlığında bir Ay taşı getirdi. Apollo 17 ise 1972 yılının aralığında son Ay seferini gerçekleştirdi.

Ay’a giden uzay adamları her seferinde Ay’ın yüzeyine sar­sıntıları kaydeden jeofizik sismograf istasyonları da kurdular. Beş ayrı noktada kurulan bu deprem kayıt cihazları güneş enerjisi ve nükleer pille çalışıyorlar ve sürekli depremleri ka­yıt ederek Dünya ya gönderiyorlar.

Ay görünürde aktif yanardağların ve sürekli hareketli ak­tif fayların bulunmadığı, milyonlarca yıldır değişim göster­meyen bir gökyüzü parçası olmasına rağmen Ay’da kurulan her deprem kayıt istasyonu (cihazı) yılda ortalama olarak 600-3000 arasında Ay sarsıntısı (depremi) kaydediyor. Bilim adamlarını şaşırtan bu depremlerin çoğu Richter ölçeğine göre ikiden küçük minik depremlerdir. Bu da Ay’da atmosfer – okyanusların bulunmaması demektir ve Ay’daki yer gürültüsünün olağanüstü sessiz olduğunu gösterir.

Ay’daki deprem istasyonlarında kaydedilen sarsıntıların  sismogram kayıtları üç değişik türdedir. Birinci tip deprem kayıtlarının odağı Ay içindedir (yarıçapı 1740 ^ ) Derinlikleri ise 600-900 km. arasında derin odaklı yer sarsıntıla­rıdır. Bu depremler, Ay’ın yörüngesinin Dünyaya en yakın olduğu birkaç günlük sürede kaydedilmişlerdir ve 14 gün sürelidir. Bu da Dünyanın Ay üzerindeki kütlesel çekiminin derin depremsel-enerji boşalımlarının meydana gelmesi anlamına gelir.

İkinci tip Ay depremleri ise Ay’ın sığ kesimlerinde meyda­na gelmektedir. Bu tür Ay sarsıntıları derin odaklı sarsıntılar kadar sık kaydedilmez ve Ay’ın yüzeyindeki dağılımları düzenli bir görüntü sergilemez. Dünyadaki depremler gibi Ay kabuğunu oluşturan kayaların tektoniğine bağlı elastik geri­limin boşalmasından kaynaklandığı kabul edilmektedir. Bu kabul doğru ise Ay’da yeraltı suyu bulunmaktadır ya da Ay yüzeyinin aşırı sıcakla aşırı soğuk arasında gidip gelen küçük kırılmaların sonucudur.

Üçüncü tip deprem kayıtları; gerek do­ğal, gerekse yapay gök cisimlerinin Ay’ın yüzeyine çarpmasından kaynaklanan depremlerdir; göktaşları düşme­leri vb. Ay’daki sismograf istasyonları Ay yüzeyine çarpa” göktaşlarını 1000 km. uzaktan bile kolayca ayırt edebilecek üstün teknolojiye sahiptir. Ayrıca bu deprem kayıt istasyon lan Ay’a düşüp parçalanan uzay araçlarının  ve çarpmaların yerlerini de net kaydedilmektedir.

Aydaki depremlere ait sismogram kayıtları Dünyada kaydedilen deprem kayıtlarına benzememektedir. Ay’da kaydedilen depremler sonucu Ayın yapısı (yeraltı yapısı) ortaya çıkarıldı ve Ayın büyük çoğunluğunun kaya oldu­ğunu gösterdi. Dış kabuk kaya 60 kilometre kalınlıktadır. Bunun altında 1000 kilometre kalınlığında (yumuşak kaya) daha yoğun bir katı manto yer almaktadır. Mantodan sonra sıvı olmayan fakat daha yumuşak olan çekirdek bölümü ge­lir. Yaladığımız yerküremizin içyapısına hiç benzemez.

Ay’daki depremler gezegenimizdeki yer sarsıntılarından tümüyle ayrı ve farklıdırlar. Ay Deprem istasyonlarında ikin­cil dalgalar S-dalgaları ve yüzey dalgaları genellikle Yerkürede oluşan ve kaydedilen S-dalgaları gibi belirgin de değildir.